8 Eylül 2013 Pazar

sen hiç "dokuzdonlu" gördün mü?


işte gördün...
hiççç şaşırma sevgili okur...
bizim köyde hasekiküpesine "dokuzdonlu" derler.
ve evet dokuz donu da vardır ayrıca...


Bilimsel Sınıflandırma
Âlem: Plantae
Bölüm: Magnoliophyta
Sınıf: Magnoliopsida
Takım: Ranunculales
Familya: Ranunculaceae
Cins: Aquilegia sp.



şimdi size bu güzelliği  nasıl anlatsam?..

boyunu posunu,kaşını gözünü,endamını...
ve bitmeyen aşkımızı...


bahçe işlerine nasıl bulaştım,

bir bahçeye nasıl ulaştım,
bahçeme neler ettim,
hele bahçem bana neler etti...
ah vaktim olsa da incik cincik yazsam...
ah o vakti bir yerlerde bulsam..
ya da  biri bana getirse...


haseki küpesi benim,bahçemde çiçek açan ilk bitkidir.

her sene açan ilk bitki değildir elbet. o makam kardelenlerime aittir.
bir bahçeye sahip olup da evime teşrif eden 
ve çiçeklerini gösteren ilk bitki olma şerefine nail olmuştur haseki..

2006 aralık ayında,deli dürtmüş gibi kar kış kıyamette taşındık Sarıyer'e...
ne çiçek zamanıydı ne böcek...
zaten ortada bir bahçe de yoktu.


2007 mart ayında, halam bana iki saksı içinde,
ne olduğunu anlamadığım,bilmediğim 
ve hatta daha önce hiç görmediğimi iddia ettiğim bir çiçek verdi. 
çiçek dediysem, bol yapraklı birşey...ne çiçek sapı var ne de tomurcuk...



ben: bu ne çiçeği?

halam: dokuzdonlu
ben: o ne ya? hiç duymadım.
annem: nasıl duymadın kızım? 
bizde de vardı ya hani bahçede.
ben: hiç görmedim valla,bilmiyom.

annem: hey Allah'ım, nasıl görmedin.hani şöyle açıyor böyle açıyor. 
yengende moru var,pembesi var.bizde iki renklisi vardı,
hani böyle kat kat...dokuzdonlu işte,,,

ben: kesin başka bir adı vardır da siz abuk subuk isim koymuşsunuzdur :))) 
hahah donu da varmış bak bak...
annem: biz dokuzdonlu diyoruz.mayısta açıcak bak görücen o zaman.çok güzel...


şeklinde geçen bir konuşma ile Tekirdağ'dan bahçeme teşrif etmişti dokuzdonlu..

tabi yanında adını sanını bilmediğim,kendisini hiç görmediğim,görsem de 
dikkat etmediğim bir sürü çiçekle birlikte...


her zaman bahçeleri çiçekleri,bahçe dekorlarını,süsleri,düzenlemelerini sevmişimdir.

tatillerde gezmelerde resim çektirirken 
hep çiçekli böcekli yerleri,saksıları,sarmaşıkları,renkli masaları sandalyeleri olan 
cafe ve restoranları seçip poz vermişimdir.
ama çiçek isimlerini öğrenmek için hiç gayretim olmamıştır.


gül,lale,sümbül,sardunya vb. gibi,
mecburen bildiğim çiçek isimlerinin haricinde tek bir bitkiyi bile tanımazken,
şimdi nerdeyse çoğu çiçeğin ve özelikle yetiştirdiğim bitkilerin 
sülalesinin isimlerini ezberlemem çok kısa zaman aldı diyebilirim.



bahçe sevdasına düşünce algıda seçicilik, şideetli bir biçimde kendini gösterdi.



2007'nin mart-nisan aylarında,yeni evimize "hayırlı olsun" gezmesine gelen 
nerdeyse tüm arkadaş ve akrabalarım elinde bir saksıyla ya da 
bahçesinden söküp getirdiği çiçeklerle veya tohumlarla geldi.



annem,teyzem,babaannem ve halamın ciddi çiçek hastası olduğunu 
ve hatta teyzemin senelerce yaptığı işi bırakarak bir çiçekçi dükkanı açtığını göz önüne alırsak; çiçek,fide ve tohum konusunda hiç sıkıntı çekmediğimi anlarsınız...



ve ilk çiçeğim,ilk gözağrım,ilk aşkım...





Haseki küpesi, lale devrinde yetiştirilmiş bolca. 
o dönemde bir hasekiye hediye edilen küpenin çiçek şekline benzediği için 
"haseki küpesi" denmiş ismine.



hangi padişah hangi hasekisine hediye etmiş çok aradım ama bulamadım. 
bu isme vesile olan gözde dilberin kim olduğunu bilmek isterdim açıkçası...



haseki küpesi yumrulu ve çok yıllık bir bitkidir.

her sene gidip seralardan bir sürü para dökülerek alınan 
ve bir ay sonra kurup çürüyen ya da gösterişini kaybeden çiçeklerden değildir yani.
zaten çoğu çiçekçi veya seralarda bulmanız zordur.
Yalova'daki büyük seralarda bulmak daha kolay
ya da tohumdan yetiştirin ama sabırlı olmanız gerekli.


tohumları çörekotu tohumuna benzer,sadece daha parlaktır.

tohumlar soğuk ister,kar ister ,buz ister.
yani geçen bahar açan çiçeklerden sağa sola dökülen tohumlar,
ertesi baharda daha kolay yetişir.
ilk kez yetiştirecekseniz, o zaman ocak-şubat gibi ekerseniz daha iyi olur.










  

acemi bahçıvansanız ve hasekiyi bahçede kaybetmek istemiyorsanız 
nereye diktiğinizi iyi hatırlayın veya bir yere not edin,
çünkü kışın yaprakları tamamen kurur.


mart ayının başında minik,yoncaya benzer yapraklarını kıvrım kıvrım çıkarır.

ne yazık ki ilk sene çiçek vermez.
çiçekler için ertesi yılı beklemeniz gerekir.
"sabırlı olmak lazım" demişliğim ondandır.  :))


yapraklar dikildiği yeri doldurur fakat yarı gölge ve rüzgar ister.

iyi sularsanız bol yapraklanır.




eğer ikinci yıla kadar gelmeyi başardıysanız nisan sonunda tomurcuklanır...

ve bundan sonraki her nisan...



ve her mayısta bahçenizi şenlendirir.


hani "yeter ki gel bana,senede bir gün" şarkısı var ya...

hepimiz ezbere biliriz.
hatta Hülya Koçyiğit ve Kartal Tibet'li filmi bile vardır.


heh işte bizim sevdamız da "senede bir ay"dır.



1 aylık çiçek için 11 ay beklemeniz gerekir ama kesinlikle buna değer...



sağda solda en çok gördüğüm tür bu renktir benim,şarap rengi..
Trakya'da çoğu bahçede bundan vardır.
en çok tohumu da bundan almışımdır.
ve en çok fideyi de bu renkten hediye etmişimdir...



hasekinin çiçek sapları 90 cm.yi bulur...çok ince ve çok zariftir.

gelin gibidir adeta...şeklini şemalini inceledikçe yaradana şükrederim.







toprak olarak çok seçici değildir. 

bu konuda çok nazlanmaz.
bahçenin herhangi bir yerine ekip dikebilirsiniz.
ama bana göre yarı gölgeli alanda yaprakları daha keyifli olur..








sarı olan hasekimin alt türü biraz daha değişiktir.

kuyruklu yıldız derim ben ona...:))
yaprak yapısı da daha farklıdır,
maydonoza daha çok benzer..




içi beyaz dışı mor olan katmerli bu sene açmadı 
ya da ben söküp söküp eşe dosta hediye ederken,
birilerine verdim kuşkusuz...
kendisi bu sene aramızda yoktu,resimler geçen yıldan...



sonbaharda yetişkin hasekileri yerinden çıkarıp köklerini ayırarak çoğaltabilirsiniz.
fakat havaların ılık veya soğuk olması gerekir.
genelde bu tür uygulamalardan pek hoşlanmadıklarını söyleyebilirim.



velhasıl kelam haseki küpesi harika bir çiçektir.

birlikteliğimiz her bahar kısa sürse de aşkımız hiç bitmez...



tohum satın almak için ZEN GARDEN sitesini tercih edebilirsiniz.



size de bir haseki küpesi nasip olsun dileği ile...bol çiçekli günler...



Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...